Η νέα μεγάλη έρευνα του Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή με τίτλο «Οικονομική Δικαιοσύνη» εξετάζει τις αντιλήψεις των πολιτών για την οικονομία, τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες στην Ελλάδα, τις ιδεολογικές τους στάσεις για τη σφαίρα της οικονομίας και, τέλος, τις απόψεις τους για συγκεκριμένες οικονομικές πολιτικές σε βασικούς τομείς ενδιαφέροντος. Η έμφαση δόθηκε στον εντοπισμό των ανισοτήτων και στην εξερεύνηση των διαφορετικών διαστάσεων τους και των ποικίλων εκφράσεων που λαμβάνουν στην ελληνική κοινωνία σήμερα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών αντιλαμβάνεται την Ελλάδα ως μια ουσιωδώς άδικη χώρα (80,4%, +5,9% από την έρευνα του 2021). Καθολική είναι, επίσης, η αναγνώριση ότι οι ανισότητες μεταξύ των κοινωνικών τάξεων στην Ελλάδα είναι αρκετά και πολύ σημαντικές (88,1%). Είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν ένας στους δύο πολίτες (47,3%) αξιολογεί αυτές τις ανισότητες ως πολύ σημαντικές.
Σε αντίστοιχα υψηλά επίπεδα (84%, +1,7% από το 2021) κινείται το ποσοστό των πολιτών που θεωρούν ότι οι αδικίες στην Ελλάδα είναι μεγαλύτερες σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σε ποια πεδία, όμως, αναγνωρίζονται αυτές οι σημαντικές αδικίες και οι ανισότητες;
Οι δύο τομείς που οι πολίτες εντοπίζουν τις μεγαλύτερες αδικίες στη χώρα είναι οι χαμηλοί μισθοί που δεν επιτρέπουν στους πολίτες να έχουν μια αξιοπρεπή ζωή (60,7%) και το δυσβάσταχτο κόστος στέγασης με τα συνεχώς αυξανόμενα ενοίκια (57,7%). Το μισθολογικό και το στεγαστικό ζήτημα είναι τα δυο πιο πιεστικά προβλήματα, το δίδυμο που βρίσκεται στον πυρήνα της παρατεταμένης κρίσης κόστους ζωής που σφραγίζει την καθημερινή εμπειρία των πολιτών στην Ελλάδα. Αμέσως μετά ακολουθούν, ως σημαντικά πεδία που γεννούν ανισότητες, η έλλειψη αξιοκρατίας (45,8%) και η έλλειψη φορολογικής δικαιοσύνης (45,1%).
Η γενική εικόνα για την οικονομία ενισχύει την αίσθηση ότι οι πολίτες ζουν σε μια άνιση χώρα. Η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών (81,9%) εκτιμά ότι ο πλούτος δεν κατανέμεται δίκαια μεταξύ επιχειρηματιών και εργαζομένων, με τους πρώτους να ευνοούνται ξεκάθαρα. Αντίστοιχα, οι πολίτες (82,2%) θεωρούν οτι η κρατική πολιτική, σήμερα, ευνοεί κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Τα ευρήματα αυτά συνδυαστικά περιγράφουν μια συνθήκη όπου οι πολίτες βιώνουν, από τη μια πλευρά, ένα αίσθημα αδικίας στην καθημερινή τους εμπειρία, καθώς είναι αντιμέτωποι με χαμηλούς μισθούς και υψηλά πάγια έξοδα αλλά και αναγνωρίζουν τη δομική ανισότητα στην κοινωνική οργάνωση και την κρατική πολιτική με την άνιση κατανομή πλούτου και την εύνοια προς τους πλουσίους και τις επιχειρήσεις, που διευρύνει το χάσμα. Ως εκ τούτου, το βίωμα της αδικίας είναι τόσο συλλογικό όσο και ατομικό, αλλά πάνω από όλα είναι διάχυτο και εμπεδωμένο στην ελληνική κοινωνία. Μια τέτοια πραγματικότητα επηρεάζει τόσο το αίσθημα της κοινωνικής συνοχής όσο και αυτό της προσωπικής αξιοπρέπειας, υπονομεύοντας τη δυνατότητα αρμονικής κοινωνικής συμβίωσης αλλά και την ικανοποίηση που μπορούν να αντλήσουν οι πολίτες από την πραγμάτωση -ή μη- των φιλοδοξιών και των στόχων τους σε ένα δεδομένο κοινωνικό σύστημα.
Στην έρευνα επιχειρήθηκε να εξεταστούν ορισμένες πολιτικές επιλογές για την αντιμετώπιση των διαφορετικών εκδηλώσεων της ανισότητας. Στο περιβάλλον αδικίας που περιέγραψαν οι πολίτες ποια μπορεί να είναι η κατεύθυνση πολιτικής που επιθυμούν να δουν να εφαρμόζεται; Την γενική πολιτική κατεύθυνση δείχνει με αρκετά καθαρό τρόπο η αξιακή θέση της πλειοψηφίας των πολιτών (64,4%) ότι η πραγματική ελευθερία νοείται και ως απελευθέρωση των ανθρώπων από τη φτώχεια, με ένα κράτος που προσφέρει ισχυρή κοινωνική προστασία και περιορίζει τον ρόλο των αγορών. Την ίδια ώρα, όμως, μια αντίστοιχη πλειοψηφία (60,4%) εκτιμά ότι το κράτος δεν παρεμβαίνει σήμερα αρκετά και ως εκ τούτου επιτρέπει στον ιδιωτικό τομέα να δρα ασύδοτος.
Με δεδομένο ότι οι πολίτες είχαν εντοπίσει μια άνιση κατανομή πλούτου που ευνοούσε τους επιχειρηματίες, σε κρίσιμες οικονομικές επιλογές δείχνουν την υποστήριξή τους σε μέτρα που ενδεχομένως μπορούν να μειώσουν αυτήν την άνιση κατανομή. Ένα κρίσιμο τέτοιο πεδίο είναι η φορολογία, όπου το 61,9% τάσσεται υπέρ της αύξησης της φορολογίας των υψηλών εισοδημάτων και του μεγάλου πλούτου. Σε επίπεδο αρχών, μάλιστα, η μεγάλη πλειοψηφία των ερωτώμενων (86,5%) θεωρεί επιβεβλημένη την αύξηση των φόρων στους πλούσιους για να υπάρξει φορολογική δικαιοσύνη.
